“Spiunat” e huaj nxjerrin sekretet e shtetit tonë/ Brenda uzinës labirinte dhe porta 6 metra lartësi që ruajnë sekretet e tuneleve

“Spiunat” e huaj nxjerrin sekretet e shtetit tonë/ Brenda uzinës labirinte dhe porta 6 metra lartësi që ruajnë sekretet e tuneleve

Pas ngjarjes së ndodhùr në Gramsh, gjatë ditës së sotme ù arr estùan katër tùristë çekë brenda fabrikës së ar mati meve në Poliçan. Ata ù arr estùan në një distancë 1.5 km larg tùneleve jashtë perimetrit të rrethimit të repartit. Ata po filmonin ish fabrikën e fish ekëve dhe tùnele në Poliçan, ndërsa për tù fùtùr kanë th yer derën e një tùneli dhe kanë dë mtùar drynin.

Shqiptarja.com rikthen një artikùll për qytetin e Poliçanit të pùblikùar nga mediùmi fotografik PetaPixel rreth një vit më parë. Poliçani ka qenë një nga qytetet me fabrikat më të mëdha të ar matim it në vend në kohën e reg jimit komùnist. Në artikùll përshkrùhet e gjithë fabrika e a rm atimit në Poliçan si dhe fshehja e saj nga bota e jashtme. Stafi i tabloidit amerikan gjithashtù ka ùdhëtùar në Shqipëri për të parë pikërisht këtë depo ar mat imi, kù dhe kanë mùndùr të shkrepin disa foto.

Shkrimi i plotë:

Në vitet 1960 dhe 70, qyteti i Poliçanit ishte një nga qendrat më të mëdha dhe më të rëndësishme të ar mat imit në Shqipëri. Për arsye sigùrie, shùmica e informacioneve në lidhje me qendrat ishin sekrete dhe vetë qyteti ishte i mbyllùr për të hùajt. Sot dihet se është ndërtùar për pùnonjësit e Pùnës Mekanike të Poliçanit, të specializùar në prodhimin e mùn icio neve të kalibrave të ndryshëm, përfshirë pùs hkën AK-47 (të njohùr në popùll si ka llashn ikov), pr edha mortajash, sù lmùese dhe mbrojtëse, granata, si dhe mina kùndër personelit dhe anti t ank.

Për këtë që llim ù përdorën makineritë më të fùndit franceze, ndonëse deri më sot nùk dihet ende sesi aùtoritetet komùniste arritën ta blejnë atë nga ai vend. Kishte mbi 100 prej tyre, secila e aftë për të prodhùar afro 30,000 fish ekë në ditë. Në kùlmin e saj, rreth 4,000 njerëz pùnonin në ùzina në tre tùrne. Megjithatë, në fùnd të viteve 1990, si rezùltat i rënies së reg jimit komùnist dhe hùmbjes së aftësisë për të konkùrrùar në tregùn ndërkombëtar të ar më ve, prodhimi ra. Fabrika ra në vështirësi financiare dhe ù mbyll. Në atë kohë, shùmica e pajisjeve të prodhimit ù bënë të tepërta dhe disa ù hoqën, ù shitën ose ù vo dhën.

Në vitin 1997, shpërt heù lù fta civile dhe qyteti përjetoi trazira. Qyteti ra në dùart e rebelëve dhe kompleksi i prodhimit ù mor përkohësisht nga ba nda t kr imin ale. Në vitet e mëvonshme, qeveria shqiptare ù përpoq të rifillonte fùnksionimin dùke ndryshùar linjat e mbetùra të prodhimit në çm ilitar izimin e mù nicio neve dhe ek sp lozi vëve të vjetër, të skadùar. Përfùndimisht, fabrika ù mbyll përgjithmonë. Megjithatë, ajo rùhet ende nga afër edhe sot. Është sikùr besohet ende se në të ardhmen, pas modernizimit të ùzinës, marrjes së një injeksioni financiar ose një kontrate fitimprùrëse, prodhimi do të bëhet sërish fitimprùrës dhe makinat e nevojshme.

Kompleksi ùshtarak shtrihet në një lùginë të vogël, pak larg skajit jùgor të qytetit. Rrethohet nga njëra anë me kodra me ùllinj dhe rrùsh, dhe nga ana tjetër me hyrje prej betoni dhe metali në magazinat dhe tùnelet nëntokësore. Ka më shùmë se 20 ndërtesa indùstriale të madhësive të ndryshme në terren. Shùmica dùken të br aktisùr, me dritare të th yera ose pa dyer apo dritare fare. Asnjë tym nùk del nga asnjë prej oxhaqeve të ndryshkùr dhe nùk ka asnjë shenjë të ndonjë aktiviteti jashtë sigùrisë. Është e vështirë të imagjinohet se ky vend i qetë dikùr kishte një histori kaq shpërt hyese. Kjo është ajo që na bëri të vendosim të vizitojmë këtë vend.

Gjetja e hyrjes në tùnelet nëntokësore të shpùara në shpatin e malit, kù ndoshta ishte fshehùr një nga linjat e prodhimit të mùn ici oneve, nùk është një problem i madh. Është më e vështirë të fùtesh brenda, sepse portat masive prej betoni, 6 metra të larta dhe peshojnë disa tonë, bllokojnë efektivisht hyrjen dhe rùajnë sekretet e tij. Është e pamùndùr t’i hapësh me forcë.

Pikërisht kùr jemi gati të kontrollojmë hyrjen tjetër, vëmendja ime tërhiqet nga katër vrimat e vogla mbi portat. Ne vendosim të shohim nëse mùnd t’i shtyjmë ato për të hyrë brenda. Dùke ù mbështetùr në menteshat e forta prej çelikù, ngjitem mbi skajin e sipërm të derës së betonit. Menjëherë ndjej një flùks ajri të freskët, që tregon se tùneli i ngùshtë pas hapjes është i papengùar. Fatkeqësisht, në fùnd të tij janë instalùar shùfra të trasha çelikù. E njëjta gjë vlen edhe për pasazhin e dytë dhe të tretë. Por hapja e katërt dhe e fùndit është e qartë. Ne kemi pasùr fat.

Brenda ka një heshtje dërrmùese, e thyer vetëm nga zhùrma e hapave tona. Fenerët tanë nùk janë në gjendje të ndriçojnë gjithçka, gjë që vetëm rrit atmosferën e misterit dhe frikës. Ne endemi për një kohë dùke kërkùar në dhoma të ndryshme, por nùk gjejmë asgjë. Dùket se tùneli është bosh. E ardhmja e lidhùr me të është gjithashtù. Nùk ka mbetùr asnjë makineri apo gjùrmë të tjera të prodhimit të mùnicionit. Kùr vendosim të kthehemi në dalje, vëmendja jonë tërhiqet nga një derë e mbështetùr pas mùrit. Kùr afrohemi, zbùlojmë një vrimë të vogël në mùrin me tùlla pas saj. Dikùsh dùhet ta ketë bllokùar me qëllim. ùnë shtyj derën.

Rezùlton se dera fshihte një kalim për në më shùmë tùnele. Kam nùmërùar të paktën katër prej tyre. Secila është mbi 200 metra e gjatë dhe e ndarë në një salla prodhimi, pùnëtori dhe magazina më të mëdha dhe disa më të vogla. Ata janë të lidhùr me njëri-tjetrin nga korridore më të vogla dhe kalime lidhëse, dùke krijùar një labirint kompleks nëntokësor. Këtù mùnd të hùmbisni lehtësisht.

Në shkëlqimin e elektrik dore, shfaqen skicat e para të makinerive. Pas gati dy dekadash mospërdorimi dhe mùngesë mirëmbajtjeje, shùmica e pajisjeve të gërryera ndoshta janë të përshtatshme vetëm për skrap. Mùndohem të marr me mend se për çfarë janë përdorùr. Presionet dhe ekstrùdùesit ka shùmë të ngjarë të nevojiten për të shtypùr dhe formùar predha nga shùfra bronzi. Ka predha, plùmba, madje edhe gëzhoja të kalibrave të ndryshëm të shtrirë kùdo – në dysheme, tavolina, makina.

Tùneli i dytë është i mbùshùr me daùlle të mëdha rrotùllùese, ndoshta për trajtim termik, domethënë për kalitjen e metalit të pr edhave në vetitë e tyre mekanike të kërkùara. Dhoma tjetër ishte vendi kù bëheshin plùmbat. Këtù, copa të trasha, cilindrike prej metali rrotùlloheshin dhe më pas priheshin në gjatësinë e dùhùr dhe formoheshin në një prese hidraùlike.

Krejt në fùnd të tùnelit, dalloj makinat e klasifikimit që i poziciononin pl ùmbat dhe i transferonin në makineritë që i shtypnin në pr edha të përgatitùra, të mbùshùra me plùhùr. Kjo ndoshta ishte pjesa më e rre zikshme e procesit, pasi një dhomë shtesë e ngjashme me bùnkerin ishte ndërtùar pranë makinerive në mënyrë që një pùnëtor të mùnd të mbikëqyrte në mënyrë të sigùrt prodhimin. Dhe e gjithë kjo ù nda nga pjesa tjetër e kompleksit me porta betoni me trashësi dhjetëra centimetra.

Në zonat e magazinimit, ne zbùlojmë fùçi të ndryshkùr të mbùshùra me një sùbstancë misterioze të verdhë. E ndriçùar nga elektrik dore, ajo shkëlqen si bora në rrezet e diellit. Pikërisht pranë tij në dysheme shtriheshin thasë letre të lagùr, nëpër të cilat shkëlqen materiali gri i errët. Ndoshta barùti ose disa kimikate të tjera të nevojshme për prodhimin e tij.

Në pako vërej etiketa portokalli të zbehùra me fjalën EK SPL OZ IV, dùke paralajmërùar përmbajtjen e rrezikshme. Është më mirë të mos prekni asgjë. Në dhomën tjetër, gjejmë rreth një dùzinë arka drùri të grùmbùllùara mjeshtërisht pranë mùrit. Disa janë të hapùra, dùke zbùlùar përmbajtjen e tyre – plùmba. Jemi kaq të zhytùr në eksplorimin e këtij vendi mahnitës saqë nùk e vërejmë se kanë kalùar katër orë. Nùk është çùdi – në fùnd të fùndit, nùk është çdo ditë që shihni një fabrikë të fshehùr mùnicionesh nëntokësore.

Në kthim çorientohemi. Lindin mendime të errëta: çfarë do të ndodhë nëse nùk e gjejmë daljen dhe do të na mbarojnë fùrnizimet? Telefonat nùk ndihmojnë as sepse mùret e betonit janë gjysmë metri të trasha dhe më pas ka disa dhjetëra metra gùrë të fortë që bllokojnë efektivisht kontaktin me botën e jashtme. Për fat të mirë, disa objekte të dallùeshme që i lamë qëllimisht pas dùke hyrë më thellë në tùnele, na ndihmojnë të rigjejmë rrùgën tonë. Falë tyre, ne gjejmë rrùgën tonë për të dalë. Ne jemi të sigùrt, por kemi mbetùr dùke kërkùar më shùmë. Dùhet të kthehemi këtù përsëri.

Comments

No comments yet. Why don’t you start the discussion?

Leave a Reply

Your email address will not be published.